Josephinum

In Wenen bevindt zich een bizar museum, dat vooral bizar is wanneer je de verhalen kent die hiermee verband houden. Terwijl Europa zich massaal inscheepte om de wereld te ontdekken, wilden wetenschappers wel eens weten hoe God de mens had gemaakt en men begon lijken uit elkaar te halen om de binnenkant eens goed te bestuderen. Er was echter wel een probleem. Er waren geen koelkasten en geen vriezers, dus lijken moesten kakelvers zijn om te kunnen bestuderen. En ondanks een kakelvers lijk had je maar weinig tijd tot het ondraaglijk begon te stinken. Zeker in de zomer. In eerste instantie gebruikte men tot de dood veroordeelde gevangenen. Maar daar had men lang niet genoeg aan, want als een virus ging de nieuwsgierigheid naar het menselijk lichaam door heel Europa.  En toen ontstond een nieuw woord: lijkenpikker. Dat zijn mensen die pas begraven lijken weer opgroeven en doorverkochten aan de wetenschappers.

Hierdoor ontstond een nieuw fenomeen, de lijkwake. Het lijk van je dierbare moest beschermd worden tegen de lijkenpikkers. Er kwamen wachthuisjes op kerkhoven waar mensen de wacht hielden. En tegelijk ontstond een nieuw product, de ijzeren lijkkist met sloten er op waar de houten lijkkist tijdelijk in opgeborgen werd tot de begrafenis kon plaatsvinden. Er is er een bewaard gebleven.

lijkkist

Zware ijzeren lijkkist in het sciencemuseum in Londen. Ter bescherming van de pas gestorven persoon.

Het roven van lijken was een probleem in heel Europa. Maar het werd erger; veel erger. Wetenschappers die net zo menselijk zijn als ieder ander, wilden graag hun pas verworven kennis van het menselijk lichaam demonstreren aan anderen. Zo werden er publieke bijeenkomsten georganiseerd waar je tegen betaling uiteraard, getuige kon zijn van het open snijden van een lichaam, waarbij de wetenschapper  zeer deskundige uitleg gaf bij wat er tevoorschijn kwam. Interessant niet waar? Probleem is dat je graag een groot publiek wil, maar in die tijd ging het nieuws niet zo snel als vandaag de dag. Je moest het weken van te voren doormiddel van aanplakbiljetten bekendmaken, zodat iedereen tijdig op de hoogte was.

Alleen, waar haal je op het juiste moment een vers lijk vandaan? Want zonder lijk krijg je geen eer voor je kunnen en gaat de voorstelling niet door. Als rechtgeaard en zichzelf respecterend wetenschapper kon je je dat toch niet veroorloven? Hoe loste je dat netjes en discreet op?  Dat probleem werd opgelost door de lijkenpikkers. Gegarandeerde kakelverse levering meneer. Een zwerver of iemand anders werd netjes op tijd om zeep geholpen en kakelvers afgeleverd bij de wetenschapper die wijselijk maar geen vragen stelde.

Weet je trouwens wat burken is? Natuurlijk niet. Gezien het grote tekort aan lijken sloegen de twee lijkenpikkers Hare en Burken aan het moorden. De wetenschap had immers continue  behoefte aan kakelvers materiaal. Hare en Burken lokten mensen naar het huis van Burken en voerde ze eerst dronken waarna men de mensen verstikten, zodat er een netjes “product” ontstond, klaar om afgeleverd te worden aan de wetenschap. Deze manier van vermoorden wordt in Engeland nog steeds Burken genoemd. Door een bijna chronisch tekort aan lijken  ontstond een nieuw product. Opengewerkte lichamen gemaakt van was met de verschillende organen in verschillende kleuren.  Zo konden wetenschappers aan de hand van wasmodellen lichamen inwendig bestuderen. Er is ook een periode geweest waarin  men ze van papier-maché maakten.(Te zien in het Boerhaavemuseum

wasmodel

In het sciencemuseum in Londen heeft men enkele bewaard gebleven wasmodellen.

In ieder geval , door de perfecte wasmodellen die men kon maken nam de behoefte aan lijken af.

De Keizer van Oostenrijk zag een keer deze wasmodellen en dacht als ik daar een hele verzameling van koop, kunnen mijn artsen het lichaam beter bestuderen en kunnen mijn soldaten beter opgelapt worden tijdens het oorlog voeren. Zo gedacht zo gedaan, de Keizer kocht een hele collectie wasmodellen en deze zijn grotendeels bewaard gebleven in het Josephinum in Wenen. Maar je begrijpt dat voor het maken van wasmodellen, dat grotendeels plaatsvond in Italië, waar het zeer warm kan zijn, heel veel lijken nodig waren om tot voorbeeld te dienen voor de wasmodellen.

wasmodel2

 

Ik heb  wat foto’s in het Josephinum genomen, maar door de slechte belichting en de schittering van het glas, zijn ze kwalitatief niet zo goed. Het moest ook stiekem gebeuren want fotograferen was niet toegestaan. De meeste foto’s heb ik dan maar van hun website gehaald.

hoofd

Kortom, bezoek je Wenen, dan is dit een  interessant tussendoortje. Het museum ligt op loopafstand van het centrum van Wenen.  Zie hun website voor meer informatie en de beperkte openingstijden.

Dit is een kort door de bocht samenvatting van wat een veel langer verhaal zou kunnen zijn. Ga er zelf maar eens naar op zoek op het internet.

www.josephinum.ac.at

model 3  hoofd2